Doorgaan naar inhoud

Taal

Ontdek de AED begrippenlijst bij AEDwijzer

Begrippenlijst: Alles over AED's & Reanimatie

In deze begrippenlijst van AEDwijzer.nl vind je een heldere uitleg van alle belangrijke termen rondom hartveiligheid. Van het verschil tussen een volautomaat en een halfautomaat tot de techniek achter de biphasische schok: wij maken complexe materie begrijpelijk.

Nieuwe AED kopen?

Ben je je aan het oriënteren? Gebruik onze interactieve keuzehulp om in enkele stappen te ontdekken welke AED het beste bij jouw situatie en budget past.

Start de keuzehulp
Wat leer je in deze lijst?
  • IP-waarde: Waarom stof- en waterdichtheid cruciaal zijn.
  • Pads & Batterijen: Alles over houdbaarheid en vervanging.
  • Reanimatiefeedback: Hoe techniek helpt bij diepte en tempo.
  • Zelftests: Hoe een AED dagelijks zijn eigen inzetbaarheid checkt.

Zelfverzekerd handelen begint bij kennis

Door de terminologie te begrijpen, verhoog je niet alleen je kennis maar ook je zelfvertrouwen tijdens een inzet. Navigeer hieronder door de alfabetische lijst om je kennis te verdiepen. Staat een term er niet tussen?

🔍

Algemene begrippen en achtergrond

6 Minuten zone

De 6-minuten zone is de gouden standaard in de hulpverlening bij een circulatiestilstand. Het menselijk brein is extreem gevoelig voor zuurstoftekort; na slechts 4 tot 6 minuten beginnen hersencellen onherstelbaar af te sterven.

Aanrijtijd
De aanrijtijd is de totale tijd tussen de alarmering van de hulpdiensten door de meldkamer en het moment dat de ambulance op de locatie van het slachtoffer arriveert.
Ambulance
Een ambulance is een mobiele medische behandelkamer uitgerust voor Advanced Life Support (ALS).
Basis reanimatie (BLS - Basic Life Support)
Basic Life Support vormt de fundering van de reanimatiezorg door niet-professionals. Het protocol bestaat uit het herkennen van een circulatiestilstand, het alarmeren van 112, en het uitvoeren van borstcompressies en beademingen.
BHV
Bedrijfshulpverlening (BHV) is een wettelijke verplichting voor elke werkgever in Nederland volgens de Arbowet. BHV'ers zijn getraind voor reanimatie en AED-bediening.
Burgerhulpverlener

Een burgerhulpverlener is een getrainde vrijwilliger die de spil vormt in het HartslagNu-oproepsysteem.

Bekijk de brochure 'Burgerhulpverlening redt levens'.
Cardiopulmonale resuscitatie (CPR)
CPR is de medische verzamelnaam voor alle handelingen die gericht zijn op het herstellen of kunstmatig overnemen van de ademhaling en bloedsomloop.
Check–call–compressie
De drietrapsraket: Check (veiligheid/ademhaling), Call (112 bellen op luidspreker), Compress (start direct met borstcompressies).
Hartmassage
Vereist een specifieke techniek: midden op de borstkas, 5 tot 6 cm diep, met een frequentie van 100 tot 120 keer per minuut.
Keten van overleven

Een model dat aantoont dat overleving afhankelijk is van vroege herkenning, vroege CPR, vroege defibrillatie en goede post-reanimatiezorg.

Download de officiële Reanimatieposter.
Kinderreanimatie
Wijkt af van het volwassen protocol: start met 5 initiële beademingen. Gebruik bij een AED altijd de kindermodus of kinderelektroden.
Levensreddende apparatuur
Medische hulpmiddelen zoals de AED, beademingsballonnen, pocketmasks en Safe-sets (met kledingschaar en scheermesje).
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)
Het pand hartveilig maken voor de buurt door een AED in een buitenkast te plaatsen en aan te melden bij HartslagNu.
Medische noodhulp
Het spectrum van zorg dat direct wordt verleend bij levensbedreigende situaties, gericht op stabilisatie van vitale functies.
Niet reanimeren penning
Een rechtsgeldige uiting van patiëntenrechten waarbij een persoon expliciet weigert om gereanimeerd te worden.
Noodoproep
De 112-oproep waarbij de centralist instructies geeft via Tele-reanimatie terwijl ambulances onderweg zijn.
Noodresponsplan AED
Een gedetailleerd protocol binnen een organisatie dat beschrijft wie wat doet bij een medisch incident om seconden te besparen.
Restart a Heart Day
Jaarlijks op 16 oktober; een internationaal initiatief om het bewustzijn over reanimatie bij het grote publiek te vergroten.
Vrouwenhart

Aandacht voor atypische symptomen bij vrouwen en het belang van snelle hulp zonder aarzeling bij het ontbloten van de borstkas.

Bezoek Stichting Vrouwenhart.

AED-gerelateerde specificaties en onderdelen

AED (Automatische Externe Defibrillator)
Een AED is een hoogwaardig medisch instrument dat speciaal is ontworpen om door leken bediend te worden. Het apparaat begeleidt de gebruiker met gesproken instructies en analyseert zelfstandig het hartritme. Alleen als er sprake is van een levensbedreigende ritmestoornis (zoals ventrikelfibrillatie), zal het apparaat een schok voorbereiden. Bekijk ons assortiment professionele AED apparaten.
AED Monitor
Sommige moderne AED's zijn uitgerust met een LCD- of OLED-scherm. Dit scherm fungeert als monitor en toont visuele instructies die de gesproken tekst ondersteunen. Bij geavanceerde modellen voor professionals kan op dit scherm ook het daadwerkelijke ECG (hartfilmpje) van de patiënt worden getoond, evenals informatie over de diepte en snelheid van de borstcompressies.
AED Training
Hoewel een AED door iedereen gebruikt mag worden, verhoogt een training de snelheid en effectiviteit van de hulpverlening aanzienlijk. Tijdens een training wordt geoefend op reanimatiepoppen met een AED-trainer. Dit is een apparaat dat er exact uitziet als een echte AED, maar geen stroomstoot afgeeft, waardoor veilig geoefend kan worden.
Asystoliedetectiedrempel
Dit is een technische specificatie die aangeeft hoe gevoelig de AED is voor zeer zwakke elektrische signalen van het hart. De drempel bepaalt wanneer de AED een 'flatline' (asystolie) constateert. Dit is cruciaal voor de veiligheid: het apparaat mag nooit een schok adviseren als er totaal geen elektrische activiteit meer is, omdat een schok dan geen nut heeft en de reanimatie onnodig onderbreekt.
Automatische modus
De automatische modus verwijst naar de manier waarop de AED de schok toedient. In deze modus hoeft de hulpverlener geen fysieke actie te ondernemen om de stroomstoot te activeren; de AED geeft een waarschuwing ("Raak het slachtoffer niet aan") en dient de schok daarna zelfstandig toe. Dit is de standaard bij volautomatische modellen.
Automatische schoktoediening AED
Deze functie is ontworpen om de aarzeling bij een hulpverlener weg te nemen. In een stressvolle situatie vinden sommige mensen het lastig om zelf op de schokknop te drukken. De automatische schoktoediening neemt deze beslissing over zodra het apparaat een schokbaar ritme heeft vastgesteld, wat de tijd tot defibrillatie kan verkorten.
Automatische zelftest
Een van de belangrijkste kenmerken van een betrouwbare AED. Het apparaat voert periodiek (vaak dagelijks of wekelijks) een interne controle uit. Hierbij worden de batterijcapaciteit, de conditie van de elektronica en soms zelfs de aanwezigheid van de elektroden gecontroleerd. Een statusindicator (lampje of vinkje) laat direct zien of de AED 'Ready for Rescue' is.
Baby-kind sleutel / Kindersleutel
Sommige AED-merken (zoals Philips of FRx) maken gebruik van een fysieke kindersleutel. Door deze in de AED te steken, past het apparaat direct het energieniveau en het reanimatieprotocol aan voor een kind onder de 25 kg. Het grote voordeel is dat je geen aparte kinderelektroden hoeft aan te sluiten, wat kostbare seconden bespaart tijdens een inzet.
Batterij AED & Batterijduur
De batterij is de 'levenslijn' van de AED. De meeste batterijen zijn op basis van lithiumtechnologie en gaan in stand-by modus tussen de 2 en 7 jaar mee. Let op: de levensduur wordt korter als de AED in een koude omgeving hangt of als er vaker zelftests worden uitgevoerd. Bekijk hier alle vervangende AED batterijen.
Bescherming AED
Omdat een AED vaak jarenlang op één plek hangt, is bescherming essentieel. Dit kan variëren van een eenvoudige draagtas voor mobiel gebruik tot robuuste wandkasten. Voor buitenplaatsing is een kast met verwarming noodzakelijk om te voorkomen dat de batterij bevriest of de gel op de elektroden uitdroogt.
Bifasische schok AED
Dit is de moderne standaard voor defibrillatie. Bij een bifasische schok stroomt de elektriciteit in twee richtingen door het hart: eerst van de ene elektrode naar de andere, en vervolgens weer terug. Deze techniek is effectiever dan de oude monofasische schok, waardoor er minder energie (Joules) nodig is om het hart te resetten, wat minder schade aan de hartspier veroorzaakt.
Defibrillatie
Defibrillatie is het toedienen van een gecontroleerde elektrische schok aan het hart. Bij een hartstilstand is er vaak sprake van chaos in de elektrische aansturing (fibrillatie). De schok 'reset' alle hartcellen tegelijkertijd, waardoor de natuurlijke pacemaker van het hart (de sinusknoop) de kans krijgt om weer een normaal ritme op te pakken.
ECG (Elektrocardiogram)
Het ECG is de registratie van de elektrische activiteit van het hart. De AED 'leest' dit signaal via de elektroden op de borst. Op basis van complexe algoritmen bepaalt de software van de AED of het ritme 'schokbaar' is (zoals bij ventrikelfibrillatie) of 'niet-schokbaar' (zoals bij een normale hartslag of asystolie).
Elektroden AED
Elektroden zijn de zelfklevende pads die de brug vormen tussen de AED en de patiënt. Ze bevatten een speciale geleidende gel. Deze gel droogt na verloop van tijd uit, vandaar de vervaldatum op de verpakking. Gebruik nooit verlopen elektroden, omdat de stroom dan niet goed geleid kan worden. Bestel tijdig nieuwe AED elektroden.
Halfautomatische AED
Bij een halfautomatische AED analyseert het apparaat het ritme, maar moet de hulpverlener zelf fysiek op de schokknop drukken als de AED aangeeft dat een schok nodig is. Dit geeft de hulpverlener de controle om te controleren of echt niemand het slachtoffer aanraakt. Bekijk onze halfautomatische AED's.
IP-waarde
De IP-waarde (Ingress Protection) geeft aan hoe goed de behuizing van de AED beschermd is tegen stof (eerste cijfer) en vocht (tweede cijfer). Een AED met IP55 is bijvoorbeeld zeer goed bestand tegen waterstralen en stof, wat essentieel is voor plaatsing in fabrieken, zwembaden of aan de kust.
Kinderelektroden
Speciale elektroden voor baby's en kinderen tot 8 jaar. Deze pads zijn kleiner en hebben vaak een ingebouwde weerstand die de energieafgifte van de AED automatisch reduceert naar circa 50-75 Joule, wat veilig is voor een kleiner hart.
Kindknop
Sommige moderne AED's hebben een fysieke knop waarmee je het apparaat in de kindermodus zet. Dit is een efficiënt alternatief voor de kindersleutel of aparte kinderelektroden. Het zorgt ervoor dat de instructies en de schoksterkte direct worden aangepast aan een jong slachtoffer.
Meertalige AED
In een internationale omgeving of een toeristisch gebied is een meertalige AED essentieel. Deze apparaten kunnen met één druk op de knop wisselen tussen bijvoorbeeld Nederlands, Engels, Duits of Frans, zodat de hulpverlener de instructies altijd in de eigen taal hoort.
Metronoom AED
De metronoom is een ritmisch geluidssignaal (vaak een 'tik') dat de AED afgeeft tijdens de reanimatiefase. Dit signaal helpt de hulpverlener om precies het juiste tempo aan te houden voor de borstcompressies (100 tot 120 per minuut), wat cruciaal is voor een effectieve bloedsomloop.
Monofasische schok AED
Een verouderde techniek waarbij de stroomstoot in slechts één richting door het hart gaat. Hierdoor is een hogere energieafgifte nodig (meestal 360 Joule), wat zwaarder is voor het lichaam. Vrijwel alle moderne AED's zijn tegenwoordig bifasisch.
Snel opladen
De tijd tussen het moment dat de AED een schok adviseert en het moment dat de schok daadwerkelijk gegeven kan worden. Hoe sneller de AED oplaadt, hoe korter de pauze in de hartmassage is. Een korte pauze (pre-shock pause) verhoogt de kans op een succesvolle defibrillatie aanzienlijk.
Testmodus
Een verborgen of speciale functie van de AED die wordt gebruikt door technici tijdens onderhoud of door instructeurs. Hiermee kunnen de interne functies en de luidspreker getest worden zonder dat er een schok wordt afgegeven aan de testapparatuur.
Trainingselektroden
Niet-medische elektroden die speciaal bedoeld zijn voor oefendoeleinden. Ze hebben een minder sterke plaklaag waardoor ze vaker gebruikt kunnen worden op een reanimatiepop. Bekijk alle trainingselektroden.
Uitlezen AED
Na een reanimatie slaat de AED gegevens op over het hartritme en de acties van de hulpverlener. Deze gegevens kunnen via USB of Wi-Fi worden 'uitgelezen' door medische professionals. Dit helpt artsen in het ziekenhuis om de behandeling van de patiënt nauwkeurig te bepalen.
Verbruiksmateriaal
Dit zijn de onderdelen van een AED-set die een beperkte houdbaarheid hebben of eenmalig gebruikt kunnen worden. Denk aan de batterij, de elektroden en de inhoud van de Safe-Set (zoals een scheermesje, schaar en handschoenen).
Volautomatische AED
Een AED die na de analysefase zelfstandig de schok toedient. Het enige wat de hulpverlener hoeft te doen, is de elektroden plakken en de instructies volgen. Dit model wordt vaak gekozen voor publieke ruimtes omdat het de drempel om te handelen verlaagt. Ontdek onze volautomatische AED's.
Water- en stofbestendigheid
Afhankelijk van de locatie waar de AED komt te hangen, is de bestendigheid cruciaal. Een AED in een zwembad moet bestand zijn tegen chloordampen en waterspatten, terwijl een AED in een zagerij stofdicht moet zijn om de interne elektronica te beschermen.
Wandbeugel AED
De meest eenvoudige manier om een AED op te hangen. Een wandbeugel zorgt ervoor dat de AED op ooghoogte hangt en direct gepakt kan worden. Het biedt echter geen bescherming tegen stof of diefstal; hiervoor is een kast beter geschikt.
Wandkast AED
Een wandkast is de beste manier om de AED op te bergen. Buitenkasten zijn vaak voorzien van een pincodeslot, alarm en verwarming. Binnenkasten zijn bedoeld om de AED zichtbaar en stofvrij te houden. Bekijk alle AED-kasten en wandbeugels.
Zelftest AED
De zelftest is het mechanisme dat de betrouwbaarheid van de AED garandeert. Tijdens een zelftest stuurt de AED een kleine teststroom door de interne circuits. Als er iets mis is (bijvoorbeeld een bijna lege batterij), geeft de AED een visueel of auditief signaal, zodat u nooit voor verrassingen komt te staan tijdens een noodsituatie.

Reanimatie en gebruik

AED is ingezet (Nazorg)
Wanneer een AED succesvol is ingezet, start de fase van de technische en emotionele nazorg. Technisch gezien moet het apparaat direct weer gebruiksklaar worden gemaakt: de eenmalig bruikbare elektroden moeten worden vervangen en de batterijcapaciteit moet worden gecontroleerd. Bij een onderhoudsovereenkomst wordt dit proces vaak volledig gefaciliteerd door de leverancier. Daarnaast beschikt de AED over een intern geheugen waarin het ECG-ritme en de incidenthistorie zijn opgeslagen. Deze data kunnen worden uitgelezen via gespecialiseerde software en zijn van onschatbare waarde voor de behandelend cardioloog om de juiste post-reanimatiezorg in het ziekenhuis te bepalen.
Analysefase AED
De analysefase is het meest kritieke moment in de werking van de Automatische Externe Defibrillator. Tijdens deze seconden scant het apparaat via de elektroden de elektrische activiteit van het hartslachtoffer. De ingebouwde computer berekent middels complexe algoritmen of er een schokbaar ritme (zoals ventrikelfibrillatie) aanwezig is. Het is van cruciaal belang dat niemand het slachtoffer aanraakt tijdens deze fase; elke beweging of externe trilling kan de meting verstoren, wat kan leiden tot een onjuist schokadvies of een onnodige vertraging in de hulpverlening.
Analysetijd
De analysetijd verwijst naar de snelheid waarmee de AED het hartritme beoordeelt. Moderne, hoogwaardige AED-modellen beschikken over krachtige processors die de analysetijd beperken tot enkele seconden. Dit is essentieel omdat de borstcompressies tijdens de analyse moeten worden gestaakt. Hoe korter deze 'hands-off tijd', hoe hoger de kans dat de daaropvolgende schok succesvol is, omdat de bloeddruk in de kransslagaders tijdens de pauze niet te ver wegvalt.
Beademingen bij reanimatie
Het toedienen van lucht aan een slachtoffer zonder ademhaling gebeurt via mond-op-mond of mond-op-neus beademing. Het doel is om het resterende zuurstofgehalte in het bloed aan te vullen, zodat de vitale organen tijdens de circulatie via borstcompressies gevoed blijven. Volgens de huidige ERC-richtlijnen wordt een ratio van 30 compressies gevolgd door 2 beademingen aangehouden. Bij beademing is het essentieel om de luchtweg vrij te maken via de kinlift-methode en net genoeg lucht in te blazen om de borstkas zichtbaar te laten rijzen.
Borstcompressies
Borstcompressies vormen de mechanische motor van de reanimatie. Door het borstbeen ritmisch 5 tot 6 centimeter diep in te drukken, wordt het hart tussen het borstbeen en de ruggenwervel samengeperst. Dit proces houdt de bloedcirculatie naar de hersenen en het hart kunstmatig in stand. Het optimale tempo ligt tussen de 100 en 120 compressies per minuut. Een cruciale factor voor effectiviteit is de 'recoil': de borstkas moet na elke indruk volledig omhoog kunnen komen zodat het hart zich weer met bloed kan vullen.
Check–call–compressie

Dit protocol vormt de kern van de Basic Life Support (BLS) training:

  1. Check: Beoordeel de veiligheid van de omgeving. Controleer het bewustzijn (schudden en aanspreken) en controleer maximaal 10 seconden of er een normale ademhaling aanwezig is.
  2. Call: Bel onmiddellijk de meldkamer via 112 (of laat dit doen). Vraag specifiek om een ambulance en meld dat er een AED nodig is.
  3. Compress: Start direct met krachtige borstcompressies om de circulatie niet langer te laten stilstaan.
CPR feedback
CPR feedback is een geavanceerde technologische functie die real-time ondersteuning biedt aan de hulpverlener. Middels sensoren in de elektroden (of een losse sensor op de borst) meet de AED exact hoe diep en hoe snel de compressies worden uitgevoerd. Het apparaat geeft direct feedback via gesproken instructies zoals "Druk harder" of "Goede compressies". Deze technologie is wetenschappelijk bewezen effectief omdat het de kwaliteit van de reanimatie optimaliseert, wat direct de overlevingskans van de patiënt verhoogt.
Elektroden plaatsing AED
De juiste positionering van de zelfklevende AED-pads is essentieel voor een succesvolle defibrillatie. De stroomstoot moet namelijk exact door het hart stromen. Voor volwassenen wordt één pad rechtsboven op de borstkas (onder het sleutelbeen) geplaatst en de andere pad linksonder aan de zijkant van de borstkast (onder de oksel). De huid moet ontbloot, droog en indien nodig ontdaan van overtollige beharing zijn; hiervoor bevat de Safe-set bij de AED een scheermesje en een droogdoekje.
Energieafgifte
Energieafgifte verwijst naar de hoeveelheid elektrische stroom, uitgedrukt in Joules, die de AED tijdens een schok door het hart stuurt. Moderne AED's maken gebruik van bifasische techniek, waarbij de energie in twee richtingen stroomt. Het apparaat berekent de benodigde hoeveelheid energie automatisch op basis van de impedantie (weerstand) van het lichaam van het slachtoffer. Hierdoor krijgt elke patiënt een op maat gemaakte schok die krachtig genoeg is om te resetten, maar veilig genoeg om schade aan de hartspier te beperken.
Gasping
Gasping is een abnormale, snakkende of happende ademhaling die vaak optreedt in de eerste minuten na een circulatiestilstand. Het lijkt op een reflex van het ademhalingscentrum, maar er vindt geen effectieve zuurstofuitwisseling plaats. Hulpverleners die niet getraind zijn, verwarren gasping vaak onterecht met een normale ademhaling. Het is essentieel om te onthouden: gasping is een teken van een hartstilstand. Bij waarneming moet reanimatie onmiddellijk worden gestart.
Hartmassage
Hartmassage is de niet-medische term voor borstcompressies. Het is de handmatige handeling waarbij de hulpverlener de pompfunctie van het hart overneemt door krachtige druk op de borstkas uit te oefenen. Omdat het hart bij een stilstand geen bloed meer rondpompt, is hartmassage de enige manier om zuurstofrijk bloed naar de hersenen te transporteren. Dit is een fysiek zware taak; wissel de hulpverlener daarom elke 2 minuten af om de compressiekwaliteit hoog te houden.
Keten van overleven

De Keten van Overleven (Chain of Survival) illustreert de onderlinge afhankelijkheid van hulpverleningsstappen voor een maximale overlevingskans:

  1. Vroege herkenning: Snel 112 bellen bij vermoeden van hartstilstand.
  2. Vroege reanimatie (CPR): Direct starten met massage en beademing.
  3. Vroege defibrillatie (AED): Binnen 6 minuten de eerste schok toedienen.
  4. Vroege gespecialiseerde zorg: Geavanceerde zorg door de ambulance en het ziekenhuis.
Download hier de volledige reanimatieposter voor uw locatie.
Metronoom
De metronoom is een ritmisch geluidssignaal dat door de AED wordt afgegeven tijdens de reanimatiecyclus. Het signaal fungeert als een tempo-begeleider voor de hulpverlener en geeft het exact vereiste ritme aan van 100 tot 120 borstcompressies per minuut. Door de metronoom te volgen, voorkomt de hulpverlener dat de massage te langzaam of juist te snel (en daarmee minder effectief) wordt uitgevoerd.
Nazorg na AED-inzet
Nazorg omvat meer dan alleen de technische inspectie van de AED. Een reanimatie is een ingrijpende gebeurtenis voor alle betrokkenen. Goede nazorg betekent ook aandacht voor de emotionele opvang van de hulpverlener(s) en getuigen. Daarnaast omvat het de administratieve afhandeling, zoals het uitlezen van de AED-gegevens voor de medische dossiers van de patiënt en het eventueel declareren van de verbruikskosten bij de regionale veiligheidsregio.
Opleiding EHBO
Hoewel een AED door iedereen gebruikt mag worden, biedt een EHBO- of reanimatiecursus onmisbare voordelen. Deelnemers leren niet alleen de techniek van het reanimeren, maar ontwikkelen ook de nodige zelfverzekerdheid om in een stressvolle noodsituatie daadwerkelijk in actie te komen. Cursisten leren het volledige stappenplan, inclusief de omgang met belemmeringen zoals pacemakers, natte omgevingen of het reanimeren van kinderen.
Real-time reanimatie ondersteuning
Dit is de meest geavanceerde vorm van begeleiding die een AED kan bieden. In plaats van alleen een metronoom te laten horen, 'kijkt' de AED mee met de hulpverlener. Via sensoren analyseert de AED de diepte van de indrukken. Als de massage te oppervlakkig is, stuurt het apparaat bij met de gesproken instructie: "Druk harder". Dit verkleint de kans op menselijke fouten en zorgt voor een hogere kwaliteit van de reanimatie-inzet.
Reanimatie (30:2 ratio)
De 30:2 ratio is de internationaal vastgestelde standaardcyclus voor de reanimatie van volwassenen. Dit betekent dat er continu wordt gewisseld tussen 30 krachtige borstcompressies en 2 kunstmatige beademingen. Deze verhouding is gebaseerd op uitgebreid wetenschappelijk onderzoek om een optimale balans te vinden tussen het handhaven van de bloeddruk in de vaten en de aanvoer van verse zuurstof naar het bloed. Bij kinderen kan dit protocol afwijken naar 15:2 bij professionele hulpverleners.
Richtlijnen reanimatie
Reanimatierichtlijnen zijn de officiële protocollen voor levensreddend handelen, opgesteld door de European Resuscitation Council (ERC) en in Nederland beheerd door de Nederlandse Reanimatie Raad (NRR). Deze richtlijnen worden elke vijf jaar geëvalueerd op basis van de nieuwste medische inzichten. Wanneer richtlijnen wijzigen (bijvoorbeeld over de diepte van compressies), is het essentieel dat AED-eigenaren controleren of hun apparatuur een software-update nodig heeft om conform de nieuwste standaarden te blijven werken.
Schokadvies
Een schokadvies is de melding die de AED geeft wanneer deze na analyse een dodelijk hartritme detecteert (zoals ventrikelfibrillatie). De AED geeft de gesproken instructie: "Schok geadviseerd, raak het slachtoffer niet aan". Op dat moment laadt het apparaat de condensator op met de benodigde energie. De hulpverlener moet op dit punt luid roepen: "Iedereen los!", om te voorkomen dat omstanders de stroomstoot ook ontvangen via contact met de patiënt.
Schokknop
De schokknop is de fysieke interface op een halfautomatische AED. Nadat het apparaat een schok heeft geadviseerd en is opgeladen, gaat deze knop knipperen. De hulpverlener moet de knop handmatig indrukken om de stroomstoot toe te dienen. Bij een volautomatische AED ontbreekt deze knop; daar kondigt het apparaat de schok aan en dient deze vervolgens volledig zelfstandig toe na een aftelling.
Stappenplan reanimatie

Het stappenplan reanimatie is de systematische werkwijze die wordt gevolgd om een slachtoffer met een circulatiestilstand de beste overlevingskans te bieden. Dit plan is gebaseerd op de ERC-richtlijnen en is ontworpen om onder hoge druk foutloos uitgevoerd te kunnen worden.

De stappen in detail:
  1. Veiligheid: Beoordeel altijd eerst de veiligheid van jezelf, het slachtoffer en omstanders. Denk aan verkeer, elektriciteit of water.
  2. Bewustzijn controleren: Schud voorzichtig aan de schouders en vraag luid: "Gaat het? Hoort u mij?".
  3. Ademhaling controleren (Kinlift): Maak de luchtweg vrij door het hoofd naar achteren te kantelen en de kin te liften. Kijk, luister en voel maximaal 10 seconden. Bij geen of abnormale ademhaling (gasping): ga uit van een hartstilstand.
  4. Alarmeren (112): Bel direct 112 (luidspreker aan). Meld de locatie en dat het om een reanimatie gaat. Laat een omstander een AED halen.
  5. Start borstcompressies: Geef 30 borstcompressies in het midden van de borstkas (diepte 5-6 cm, tempo 100-120 bpm).
  6. Beademing: Geef 2 beademingen (mond-op-mond), mits je dit kunt en durft.
  7. Inzet AED: Zodra de AED arriveert, zet je deze direct aan. Ontbloot de borstkas en volg de gesproken instructies van het apparaat nauwgezet op.

Blijf dit proces herhalen totdat de ambulancezorg het officieel van je overneemt of het slachtoffer weer duidelijke tekenen van leven vertoont.

Vertraagde schok
Een vertraagde schok treedt op wanneer de tijd tussen het schokadvies en de daadwerkelijke energieafgifte langer is dan normaal. Dit kan worden veroorzaakt door technische factoren (zoals een trage batterij-oplaadtijd) of externe factoren. Als de AED beweging detecteert tijdens het opladen of de analyse, kan het apparaat de schok pauzeren uit veiligheidsoverwegingen. Het minimaliseren van beweging rondom het slachtoffer tijdens de inzet van de AED is daarom essentieel voor een snelle behandeling.

Medische begrippen en situaties

Ademhaling
De ademhaling (respiratie) is het fysiologische proces van gasuitwisseling waarbij zuurstof wordt opgenomen uit de lucht en koolstofdioxide wordt afgegeven aan de omgeving. Dit proces wordt aangestuurd door het ademhalingscentrum in de hersenstam. Bij een hartstilstand stopt de circulatie onmiddellijk, waardoor de longen geen zuurstof meer naar de hersenen kunnen transporteren. Het stoppen van een normale ademhaling is een van de belangrijkste indicatoren voor het direct starten van een reanimatie-inzet.
Adrenaline
Adrenaline (epinefrine) is een krachtig hormoon en neurotransmitter die door het bijniermerg wordt aangemaakt. Tijdens Advanced Life Support (ALS) gebruiken ambulanceverpleegkundigen adrenaline om de bloeddruk te verhogen en de doorbloeding naar de hartspier en de hersenen te optimaliseren. Het vergroot de kans dat het hartritme na een AED-schok weer succesvol wordt opgepakt door de vaten in de periferie te vernauwen en de druk in de aorta te verhogen.
Anamnese
De anamnese is het systematisch verzamelen van medische achtergrondinformatie. Bij een acute situatie zoals een hartstilstand voert de hulpverlener een 'hetero-anamnese' uit door omstanders of familieleden te bevragen. Cruciale vragen zijn: "Wanneer is het gebeurd?", "Klaagde het slachtoffer over pijn op de borst?" en "Zijn er bekende hartaandoeningen of allergieën?". Deze informatie is essentieel voor de overdracht aan de professionele hulpdiensten.
Aritmie
Een aritmie is een verstoring van het normale hartritme (sinusritme). Dit kan betekenen dat het hart te snel (tachycardie), te langzaam (bradycardie) of onregelmatig klopt. Aritmieën ontstaan door een fout in de elektrische geleiding van het hart. Terwijl sommige varianten zoals extrasystolen relatief onschuldig zijn, kunnen ventriculaire aritmieën direct leiden tot een plotselinge hartstilstand en vereisen ze onmiddellijke defibrillatie met een AED.
Asystolie
Asystolie is de medische term voor een volledige afwezigheid van elektrische en mechanische activiteit in het hart, in de volksmond bekend als een 'flatline'. Omdat een AED is ontworpen om een chaotisch ritme te 'resetten', heeft een schok bij asystolie geen zin. In deze situatie zal de AED adviseren: "Geen schok geadviseerd, start reanimatie". Hoogwaardige borstcompressies zijn dan de enige manier om de bloedsomloop kunstmatig te ondersteunen in de hoop dat er weer enige elektrische activiteit ontstaat.
Atriumfibrilleren (AF)
Atriumfibrilleren is een veelvoorkomende hartritmestoornis waarbij de boezems (atria) van het hart niet meer effectief samentrekken maar chaotisch trillen. Hoewel dit meestal niet direct levensbedreigend is, zorgt het voor een onregelmatige hartslag en een verhoogd risico op bloedstolsels en beroertes. Een AED zal bij puur atriumfibrilleren geen schok adviseren, omdat het geen dodelijk kamerritmestoornis betreft.
Atriumflutter
Atriumflutter is nauw verwant aan atriumfibrilleren, maar het ritme in de boezems is hierbij zeer snel en regelmatig (vaak rond de 300 slagen per minuut). Dit veroorzaakt een 'zaagtandpatroon' op een ECG. Net als bij andere boezemstoornissen is dit geen ritme waarvoor een AED een schok zal toedienen; de focus van de AED ligt uitsluitend op ritmes die de pompfunctie van de kamers blokkeren.
Bewusteloosheid
Bewusteloosheid is een toestand waarbij het slachtoffer geen enkel teken van besef van de omgeving vertoont en niet reageert op externe prikkels zoals aanspreken of pijn (schudden). Bij bewusteloosheid verslappen alle spieren, waardoor ook de tong naar achteren kan zakken en de luchtweg blokkeert. Dit is een kritieke fase waarin direct gecontroleerd moet worden of er nog een normale ademhaling aanwezig is om een hartstilstand uit te sluiten.
Bradycardieën
Bradycardie is een hartritme dat lager ligt dan 60 slagen per minuut. Voor getrainde atleten is dit vaak normaal, maar bij patiënten kan het leiden tot onvoldoende zuurstoftoevoer naar de hersenen, wat duizeligheid of flauwvallen veroorzaakt. Ernstige bradycardieën kunnen een voorbode zijn van een volledig hartblok of een hartstilstand, waarbij medisch ingrijpen door een cardioloog (vaak middels een pacemaker) noodzakelijk is.
Cardiologie
Cardiologie is het medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van ziekten aan het hart en de bloedvaten. De cardioloog speelt een cruciale rol in de 'post-reanimatiezorg'. Na een succesvolle inzet van een AED in de publieke ruimte, wordt de patiënt overgedragen aan de cardiologie voor verder onderzoek naar de oorzaak, zoals een verstopt bloedvat of een genetische hartafwijking.
Electrocardiogram (ECG)
Een ECG is de registratie van de elektrische impulsen die de hartspier laten samentrekken. De AED functioneert als een slimme ECG-monitor: via de zelfklevende elektroden scant het apparaat het hartritme. De geavanceerde algoritmen in de AED filteren ruis (zoals spiertrillingen) weg om met uiterste precisie vast te stellen of er een schokbaar ritme aanwezig is. Zonder een duidelijk ECG-signaal kan de AED geen veilig schokadvies geven.
Extrasystolen
Extrasystolen zijn voortijdige hartslagen die buiten het normale ritme vallen, vaak omschreven als 'hartoverslagen' of 'bonzen'. Ze ontstaan wanneer een ander deel van het hart eerder een prikkel afgeeft dan de sinusknoop. Hoewel ze bij veel gezonde mensen voorkomen onder invloed van stress, cafeïne of vermoeidheid, kunnen frequente extrasystolen bij hartpatiënten wijzen op een instabiel hartritme dat nauwlettend gevolgd moet worden.
Fibrillatie
Fibrilleren is het ongecontroleerd en zeer snel samentrekken van afzonderlijke spiervezels van de hartspier. Hierdoor is er geen sprake meer van een gecoördineerde pompfunctie. Het hart verbruikt tijdens fibrillatie enorme hoeveelheden zuurstof zonder bloed rond te pompen. Een AED is het enige instrument dat deze fibrillatie kan beëindigen door alle vezels tegelijkertijd te depolariseren (ontladen) met een elektrische stroomstoot.
Gasping
Gasping (agonale ademhaling) is een reflex van het ademhalingscentrum die vaak optreedt vlak nadat het hart is gestopt. Het uit zich als zwaar, luidruchtig snakken naar adem. Belangrijk: Gasping mag nooit worden verward met een normale ademhaling. Het slachtoffer krijgt geen zuurstof binnen. Indien u gasping waarneemt bij een bewusteloos persoon, moet u direct handelen alsof er geen ademhaling is en de reanimatie starten.
Hartaanval
Een hartaanval (myocardinfarct) ontstaat wanneer een kransslagader die de hartspier van bloed voorziet, plotseling verstopt raakt. Hierdoor krijgt een deel van het hart geen zuurstof en sterft spierweefsel af. Een hartaanval is een circulatieprobleem, terwijl een hartstilstand een elektrisch probleem is. Echter, een hartaanval is de meest voorkomende oorzaak van een hartstilstand; het beschadigde weefsel kan namelijk elektrische chaos (fibrillatie) uitlokken.
Hartblok
Een hartblok is een stoornis waarbij de elektrische prikkel tussen de boezems en de kamers vertraagd of volledig geblokkeerd wordt (bijvoorbeeld een AV-blok). Dit kan leiden tot een zeer trage hartslag en periodes van bewusteloosheid. In ernstige gevallen kan een hartblok resulteren in een volledige hartstilstand, waarbij reanimatie en een externe pacemaker (of AED-monitoring) noodzakelijk zijn.
Hartritmestoornis
Dit is de overkoepelende term voor alle afwijkingen van het normale elektrische ritme van het hart. Hartritmestoornissen kunnen ontstaan door littekenweefsel, erfelijkheid of acute schade aan het hart. De AED is specifiek geprogrammeerd om onderscheid te maken tussen ongevaarlijke stoornissen en dodelijke ritmes die onmiddellijke actie vereisen om de bloedsomloop te herstellen.
Hartslag
De hartslag is de mechanische vertaling van de elektrische prikkel in het hart. Bij elke slag trekt de hartspier samen en wordt er bloed in de slagaders gepompt, wat voelbaar is als de polsslag. Een gezonde volwassene heeft in rust een hartslag tussen de 60 en 100 slagen per minuut. Tijdens een hartstilstand is er geen effectieve hartslag meer aanwezig, waardoor de polsslag niet meer voelbaar is en organen direct schade oplopen door zuurstofgebrek.
Hartstilstand
Een hartstilstand (circulatiestilstand) is een acute medische noodsituatie waarbij het hart plotseling stopt met het rondpompen van bloed. Dit gebeurt in 80% van de gevallen door een elektrische storing zoals ventrikelfibrillatie. Het slachtoffer raakt binnen enkele seconden bewusteloos en stopt met ademen. Zonder reanimatie en de inzet van een AED is de dood onafwendbaar. De kans op overleving stijgt aanzienlijk als er binnen de eerste 6 minuten gedefibrilleerd wordt.
Hoe lang kunnen hersenen zonder zuurstof?

De hersenen zijn de meest kwetsbare organen bij een hartstilstand omdat ze geen zuurstofvoorraad kunnen opslaan. De tijdlijn is kritiek:

  • 0-4 min: Bij snelle reanimatie is de kans op volledig herstel zonder hersenschade groot.
  • 4-6 min: De eerste hersencellen beginnen af te sterven; er is een aanzienlijk risico op blijvende neurologische schade.
  • 6-10 min: Ernstige, onomkeerbare hersenschade is zeer waarschijnlijk.
  • 10+ min: De kans op overleving is minimaal; meestal treedt hersendood op als de circulatie niet direct wordt hersteld.
ICD (Implanteerbare Cardioverter Defibrillator)
Een ICD is een 'interne AED'. Het is een klein apparaatje dat operatief onder de huid wordt geplaatst bij mensen met een hoog risico op dodelijke ritmestoornissen. De ICD herkent fibrillatie en geeft van binnenuit een schok. Indien u een slachtoffer met een ICD reanimeert: de AED kan veilig worden gebruikt. Let er alleen op dat u de AED-elektrode niet direct op de verdikking van de ICD plakt (houd circa 8-10 cm afstand) om de stroomgeleiding niet te verstoren.
Pacemaker
Een pacemaker is een medisch apparaatje dat elektrische impulsen afgeeft als het natuurlijke hartritme te traag is. Het voorkomt dat het hart onder een bepaald aantal slagen per minuut zakt. Net als bij een ICD geldt bij reanimatie: gebruik de AED zoals voorgeschreven, maar plak de pads niet bovenop de pacemaker om een optimaal contact met de huid en een goede analyse van het ECG te waarborgen.
Ribben breken tijdens reanimatie
Tijdens het geven van effectieve borstcompressies (5-6 cm diepte) kan het kraakbeen tussen de ribben en het borstbeen knappen of kunnen ribben daadwerkelijk breken. Dit is een bekend risico en wordt door artsen en de wet beschouwd als ondergeschikt aan het redden van een leven. Laat u hierdoor nooit afschrikken: een gebroken rib kan genezen, een dode patiënt niet. Ga altijd door met reanimeren met de juiste kracht.
Sinusknoop
De sinusknoop is een groepje gespecialiseerde cellen in de rechterboezem die fungeren als de natuurlijke pacemaker van het lichaam. Hier ontstaat de elektrische prikkel die het hartritme dicteert. Bij een hartstilstand wordt de regie van de sinusknoop vaak overgenomen door chaotische signalen elders in het hart. De schok van een AED is bedoeld om deze chaos te stoppen, zodat de sinusknoop de controle weer terug kan krijgen.
Sinusbradycardie
Sinusbradycardie is een hartritme waarbij de sinusknoop de prikkels in een te laag tempo afgeeft (onder de 60 slagen per minuut). Dit hoeft niet altijd gevaarlijk te zijn, maar kan problematisch worden als het hart niet meer in staat is om voldoende bloed rond te pompen voor de lichamelijke behoefte, bijvoorbeeld tijdens inspanning.
Supraventriculaire tachycardie (SVT)
SVT is een verzamelnaam voor snelle hartritmes die hun oorsprong vinden boven de hartkamers (in de boezems of de AV-knoop). Hoewel een slachtoffer zich hierdoor zeer onwel kan voelen met een hartslag tot wel 200 slagen per minuut, zal een AED hierbij meestal geen schok adviseren. Deze ritmes leiden namelijk zelden direct tot een acute circulatiestilstand, in tegenstelling tot ventriculaire ritmes.
Tachycardie
Tachycardie is een versnelde hartslag van meer dan 100 slagen per minuut in rust. Dit kan een fysiologische reactie zijn op koorts, stress of inspanning, maar het kan ook een pathologische oorzaak hebben. Voor een AED is vooral de ventrikeltachycardie van belang, omdat deze zeer snel kan ontaarden in een volledige hartstilstand.
Ventrikelfibrillatie (VF)
Ventrikelfibrillatie is de meest acute en dodelijke hartritmestoornis. De hartkamers trillen alleen nog maar chaotisch met een frequentie van meer dan 300 keer per minuut. Er vindt geen bloedverplaatsing meer plaats, wat resulteert in een onmiddellijke hartstilstand. VF is het primaire ritme waarvoor de AED is ontwikkeld; een elektrische schok is de enige bewezen methode om dit ritme te stoppen en het hart een kans op herstart te geven.
Ventrikeltachycardie (VT)
Bij ventrikeltachycardie trekken de hartkamers zich extreem snel en gecoördineerd samen. Omdat de snelheid zo hoog is, krijgt het hart geen tijd om zich tussen de slagen door met bloed te vullen. Hierdoor valt de bloeddruk weg. VT gaat vaak binnen enkele seconden of minuten over in ventrikelfibrillatie. Een AED herkent dit ritme en zal een schok adviseren om de elektrische cirkel te doorbreken voordat het hart volledig stilvalt.

Onderhoud, service en regelgeving

Houdbaarheid AED-batterij
De stand-by levensduur van een AED-batterij is de periode waarin de batterij voldoende capaciteit behoudt om de interne zelftests uit te voeren en indien nodig een reeks schokken toe te dienen. De meeste batterijen maken gebruik van lithium-technologie en hebben een houdbaarheid van 2 tot 7 jaar. Factoren zoals omgevingstemperatuur en de frequentie van zelftests beïnvloeden deze termijn. Een batterij die over zijn datum is, kan leiden tot een weigerende AED op het moment van een inzet. Vervang de batterij daarom altijd vóór de aangegeven vervaldatum.
Houdbaarheid AED-elektroden
AED-elektroden zijn voorzien van een speciale geleidende hydrogel die zorgt voor een optimaal contact tussen de AED en het lichaam van het slachtoffer. Deze gel heeft een beperkte levensduur (meestal 2 jaar). Na de vervaldatum droogt de gel uit, waardoor de elektrische weerstand (impedantie) stijgt. Dit heeft twee gevaarlijke gevolgen: de AED kan het hartritme niet meer nauwkeurig analyseren en de stroomstoot kan brandwonden veroorzaken of simpelweg niet diep genoeg in het hart doordringen.
Koninklijk Besluit AED's (België)
In België is het gebruik en de installatie van AED's wettelijk verankerd in het Koninklijk Besluit. Deze wetgeving maakt onderscheid tussen 'categorie 1' (automatische toestellen) en 'categorie 2' (toestellen die door professionele hulpverleners worden gebruikt). Het besluit legt strikte regels op voor de signalisatie (het bekende groene ILCOR-logo) en verplicht eigenaren om het toestel in goede staat van werking te houden volgens de voorschriften van de fabrikant.
Bekijk hier de volledige wettekst van het Koninklijk Besluit.
Levensduur AED
Hoewel een AED een robuust apparaat is, hebben de interne componenten (zoals de condensatoren die de schok opbouwen) een eindige levensduur. De meeste fabrikanten en keuringsinstanties hanteren een technische levensduur van 8 tot 10 jaar. Na deze periode neemt de betrouwbaarheid af en vervalt vaak de fabrieksgarantie. Daarnaast verandert de medische technologie; een verouderde AED kan mogelijk niet meer worden geüpdatet naar de nieuwste reanimatierichtlijnen van de NRR of ERC.
MDR (Medical Device Regulation)
De MDR (EU 2017/745) is de strikte Europese wetgeving voor medische hulpmiddelen. Sinds de invoering moeten AED-fabrikanten aan veel zwaardere eisen voldoen wat betreft klinisch bewijs, traceerbaarheid en post-market surveillance. Voor eigenaren betekent dit dat onderhoud en het gebruik van originele onderdelen (geen 'replica' batterijen of pads) nog belangrijker zijn geworden om aan de wettelijke zorgplicht te voldoen.
Lees hier alles over de impact van de MDR op uw AED.
Onderhoud AED
Periodiek onderhoud aan een AED is essentieel om de 100% inzetbaarheid te garanderen. Dit omvat meer dan alleen het vervangen van batterijen. Tijdens een onderhoudsbeurt wordt de software gecontroleerd, de interne zelftest-historie uitgelezen, de behuizing gecontroleerd op schade en de elektroden-aansluiting getest. Regelmatig onderhoud voorkomt dat u pas tijdens een reanimatie ontdekt dat het toestel een storing heeft.
Onderhoud en zelftests
Vrijwel elke moderne AED voert automatisch zelftests uit. De dagelijkse test controleert vaak de basis-elektronica, terwijl de maandelijkse test ook de condensator op volle sterkte oplaadt. Het resultaat van deze tests is zichtbaar via de statusindicator (meestal een knipperend groen lampje of een vinkje). Als eigenaar is het uw taak om periodiek visueel te controleren of deze indicator nog 'OK' aangeeft en of het apparaat geen piepsignalen geeft.
Onderhoudsovereenkomst
Een onderhoudsovereenkomst ontzorgt de eigenaar van de AED volledig. In plaats van zelf de vervaldatums van pads en batterijen bij te houden, wordt dit door een gespecialiseerd bedrijf (zoals AEDwijzer) gedaan. Afhankelijk van het pakket komt er periodiek een technicus langs voor een keuring op locatie of ontvangt u automatisch nieuwe onderdelen voordat de oude verlopen. Dit garandeert dat u altijd voldoet aan de wettelijke eisen.
Bekijk onze verschillende onderhoudspakketten.
Opslag AED
De locatie en wijze van opslag zijn bepalend voor de snelheid van hulpverlening. Een AED moet centraal, zichtbaar en voor iedereen bereikbaar worden geplaatst (op circa 1.40 meter hoogte). Opslag in een afgesloten kast of achter een balie wordt afgeraden, tenzij er 24/7 toezicht is. Gebruik altijd de officiële signalisatie om de locatie van de AED vanuit alle hoeken van een gebouw kenbaar te maken.
Opslag batterij en elektroden
Reserve-onderdelen van een AED zijn gevoelig voor extreme temperaturen. De ideale bewaartemperatuur ligt tussen de 15°C en 25°C. Bij opslag in een koude auto of een hete technische ruimte kan de chemische samenstelling van de batterij degraderen en de houdbaarheid van de elektroden-gel halveren. Bewaar reserve-onderdelen daarom altijd in de originele, ongeopende verpakking op een geconditioneerde plek.
Regelmatige controles batterij en elektroden
Naast de automatische zelftest van het apparaat is een menselijke controle noodzakelijk. Controleer maandelijks: 1. Is de statusindicator groen? 2. Is de verpakking van de elektroden nog luchtdicht (niet 'bol' staand of gescheurd)? 3. Zijn de vervaldatums nog niet verstreken? Deze visuele check is een belangrijk onderdeel van het veiligheidsmanagement binnen elk bedrijf.
Reinigen reanimatiepop
Bij het gebruik van reanimatiepoppen (zoals Little Anne of Resusci Anne) is hygiëne van cruciaal belang om kruisbesmetting te voorkomen. Na elke cursist dienen het gezichtsmasker en de mondopening gedesinfecteerd te worden met alcohol-vrije doekjes. De interne longzakjes moeten na elke trainingssessie worden vervangen. Dit valt onder de verantwoordelijkheid van de reanimatie-instructeur.
Serviceovereenkomst AED
Een serviceovereenkomst gaat verder dan standaard onderhoud. Het omvat vaak een 24/7 storingsdienst en de garantie dat u na een inzet direct een vervangende AED of nieuwe onderdelen ontvangt. Ook het uitlezen van de gegevens na een inzet en de emotionele nazorg voor de hulpverlener kunnen onderdeel zijn van een uitgebreid servicepakket, waardoor de continuïteit van de hartveiligheid gewaarborgd blijft.
Software-updates
De medische wetenschap staat niet stil. Wanneer organisaties zoals de ERC (European Resuscitation Council) hun richtlijnen aanpassen (bijvoorbeeld over de ratio borstcompressies/beademingen), brengen fabrikanten software-updates uit. Het is essentieel dat uw AED over de laatste softwareversie beschikt, zodat de gesproken instructies en het schok-algoritme overeenkomen met wat hulpverleners tijdens hun training leren.
Vervaldatum elektroden
De vervaldatum op de elektrodenverpakking is een harde deadline. Na deze datum garandeert de fabrikant de werking niet meer. De gel kan zijn plakkracht verliezen, waardoor de elektrode loslaat tijdens de borstcompressies. Ook kan de gel chemisch veranderen, wat de geleiding van de stroomstoot onvoorspelbaar maakt. Controleer deze datum daarom minimaal één keer per kwartaal.

Organisaties en instellingen

ERC (European Resuscitation Council)
De European Resuscitation Council (ERC) is het toonaangevende Europese netwerk van nationale reanimatieraden. Deze organisatie stelt op basis van wetenschappelijk bewijs de internationale reanimatierichtlijnen op voor zowel Basic Life Support (BLS) als Advanced Life Support (ALS). Deze richtlijnen vormen de basis voor hoe AED's wereldwijd geprogrammeerd worden en hoe hulpverleners getraind worden. Elke vijf jaar worden de richtlijnen geëvalueerd en waar nodig aangepast om de overlevingskansen bij een hartstilstand te maximaliseren.
GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst)
De GGD speelt een adviserende rol in de publieke gezondheidszorg en de hartveiligheid op lokaal niveau. Zij werken nauw samen met gemeenten om plannen voor hartveiligheid op te stellen, waaronder de strategische plaatsing van publiek toegankelijke AED's in wijken en openbare gebouwen. Daarnaast houdt de GGD toezicht op de kwaliteit van de medische hulpverlening en ondersteunt zij campagnes om de bewustwording rondom burgerhulpverlening en reanimatie te vergroten.
HartslagNu
HartslagNu is het officiële Nederlandse reanimatie-oproepsysteem. Het platform is gekoppeld aan de 112-meldkamer. Zodra er een melding van een mogelijke hartstilstand binnenkomt, activeert het systeem automatisch burgerhulpverleners in de directe omgeving van het slachtoffer via een app of sms. Vrijwilligers krijgen de instructie om direct naar het slachtoffer te gaan om te reanimeren of om eerst een geregistreerde AED in de buurt op te halen. Dit systeem is essentieel voor het realiseren van hulp binnen de kritieke 6-minutenzone.
Hartstichting
De Hartstichting is de drijvende kracht achter de realisatie van een landelijk dekkend netwerk van AED's en burgerhulpverleners in Nederland. De organisatie financiert wetenschappelijk onderzoek naar hart- en vaatziekten en voert landelijke campagnes om mensen te leren reanimeren. De Hartstichting is tevens mede-oprichter van HartslagNu en zet zich onvermoeibaar in om van Nederland een land te maken waar iedereen binnen 6 minuten de juiste hulp krijgt bij een circulatiestilstand.
Meldkamer (112)
De Meldkamer Ambulancezorg (MKA) is het zenuwcentrum bij een noodoproep via 112. De centralist begeleidt de beller stap voor stap bij de reanimatie via T-CPR (Telefonische Reanimatie) totdat de professionele hulpverleners arriveren. Tegelijkertijd stuurt de meldkamer ambulances en politie/brandweer (first responders) aan en activeert het HartslagNu-netwerk. De meldkamer fungeert als de eerste schakel in de keten van overleven en is cruciaal voor een snelle start van de hulpverlening.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
Het Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor het landelijke beleid op het gebied van de acute zorg en publieke gezondheid. Zij stellen de wettelijke kaders vast waarbinnen de ambulancezorg en de verspreiding van medische hulpmiddelen, zoals AED's, plaatsvinden. Het ministerie houdt toezicht op de kwaliteit van de zorg via de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en faciliteert programma's die gericht zijn op de preventie van hart- en vaatziekten.
NRR (Nederlandse Reanimatie Raad)
De Nederlandse Reanimatie Raad (NRR) is het overkoepelende orgaan dat de Europese ERC-richtlijnen vertaalt naar de Nederlandse situatie. De NRR bewaakt de kwaliteit van reanimatieonderwijs in Nederland door het certificeren van instructeurs en opleidingsinstituten. Alle erkende reanimatiecursussen in Nederland volgen de protocollen van de NRR, waardoor er een eenduidige werkwijze is voor zowel professionals als burgerhulpverleners.
Oranje Kruis
Het Oranje Kruis is de autoriteit op het gebied van EHBO-certificering in Nederland. Zij stellen de eindtermen vast voor het EHBO-diploma en waken over de kwaliteit van de examens. Een integraal onderdeel van hun certificering is het competent zijn in reanimatie en het veilig kunnen bedienen van een Automatische Externe Defibrillator. Het bezit van een geldig Oranje Kruis-diploma is voor veel burgerhulpverleners de basis van hun registratie.
Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS)
De RVS is een onafhankelijk adviesorgaan dat de regering en het parlement adviseert over strategische vraagstukken in de zorg. Hun rol is breder dan alleen acute hulp; zij kijken naar de toegankelijkheid van zorg voor alle lagen van de bevolking. In de context van hartveiligheid adviseren zij over hoe publieke voorzieningen (zoals AED-netwerken) optimaal georganiseerd en gefinancierd kunnen worden om gezondheidsverschillen te verkleinen.
Rode Kruis
Het Rode Kruis is wereldwijd de grootste hulporganisatie. In Nederland zijn zij een belangrijke speler in het geven van EHBO- en reanimatietrainingen aan het grote publiek en bedrijven. Daarnaast zetten zij EHBO-teams in bij evenementen, waarbij zij altijd beschikken over mobiele AED's om bij incidenten direct te kunnen interveniëren. Zij promoten actief de zelfredzaamheid van burgers in noodsituaties.
Stichting HartVeilig
Stichting HartVeilig zet zich op lokaal en regionaal niveau in voor het creëren van hartveilige zones. Zij adviseren buurtverenigingen, bedrijven en sportclubs bij de gezamenlijke aankoop van een AED en de bijbehorende buitenkast. De stichting ondersteunt vaak bij het werven van burgerhulpverleners in de wijk en biedt begeleiding bij het langdurig onderhoud en de monitoring van de apparatuur om de inzetbaarheid op lange termijn te waarborgen.
Stichting Vrouwenhart
Stichting Vrouwenhart richt zich specifiek op de verbetering van hartgezondheid bij vrouwen. Dit is essentieel omdat hartklachten en een hartstilstand bij vrouwen zich vaak anders manifesteren dan bij mannen (atypische symptomen). De stichting voert actie voor meer gender-specifiek onderzoek en onderwijst het publiek over de subtiele signalen van hartproblemen bij vrouwen, zodat hulpverlening sneller op gang komt. Bezoek de website voor meer informatie.
Veiligheidsregio's: Definitie en Declaratielinks

Een Veiligheidsregio is een regio waarin gemeenten en hulpdiensten (brandweer, GHOR, politie) samenwerken op het gebied van crisisbeheersing en brandweerzorg. De Regionale Ambulancevoorziening (RAV) valt vaak onder de vlag van deze regio's.

Belangrijk voor AED-eigenaren: Na het gebruik van een AED bij een reanimatie kunt u de kosten voor het vervangen van de elektroden en batterij declareren bij de regionale ambulancedienst. Klik op uw regio om direct naar het juiste declaratieformulier te gaan:

N- en O-GelderlandKosten declareren
Gelderland MiddenKosten declareren
Gelderland ZuidKosten declareren
Noord-Holland-NoordKosten declareren
Amsterdam-AmstellandKosten declareren
KennemerlandKosten declareren
Zaanstreek-WaterlandKosten declareren
Gooi en VechtstreekKosten declareren
Hollands MiddenKosten declareren
Rotterdam-RijnmondKosten declareren
Zuid-Holland-ZuidKosten declareren
Midden- en West-BrabantKosten declareren
Brabant-NoordKosten declareren
Brabant-ZuidoostKosten declareren
Limburg-NoordKosten declareren
Limburg-ZuidKosten declareren
Zorgverzekeraars (Vergoedingen Reanimatiecursus 2025/2026)
Belangrijk: Veel zorgverzekeraars vergoeden een reanimatiecursus of EHBO-opleiding vanuit de aanvullende verzekering onder het kopje 'preventie'. Controleer altijd uw eigen polisvoorwaarden. Aan onderstaand overzicht kunnen geen rechten worden ontleend.
Aevitae
  • Laef! 2: €125 (preventiebudget)
  • Laef! 3: €125 (preventiebudget)
  • Laef! 4: €250 (preventiebudget)
a.s.r.
  • ZorgBasis: 75% tot €100
  • ZorgBewust: 75% tot €200
  • ZorgGoed/Beter: 75% tot €300
  • ZorgBest: 75% tot €400
CZ
  • Basis/Jongeren: €50
  • Plus/Gezinnen/50+: €100
  • Top: €200
De Friesland
  • AV Standaard: €100
  • AV Extra: €125
  • AV Optimaal: €150
  • AV Frieso Compleet: €250
IZA / IZZ (VGZ)
  • Instap: €75
  • Extra Zorg 1: €200
  • Extra Zorg 2/3: €400
  • Classic Comfort: €300
United Consumers (VGZ)
  • ZorgBasis/Combi: €75
  • ZorgZeker 1: €300
  • ZorgZeker 2: €500
  • ZorgZeker 3: €600
Univé
  • Zorg Budget: €75
  • Aanvullend Goed: €200
  • Aanvullend Beter: €400
  • Aanvullend Best: €500
VGZ
  • Instap: €75
  • Goed/Royaal: €200
  • Beter/Optimaal: €400
  • Best: €700
Andere Verzekeraars
  • Zilveren Kruis: 2-4 Sterren: €115
  • FBTO: Zorg & Herstel: €1500
  • OHRA: Gezond/Balans: €150
  • ONVZ: 75% tot €325
  • NN: Fit Pakket: €150
Geen Vergoeding

Helaas bieden Anderzorg, HEMA, JUST en Menzis momenteel geen vergoeding voor EHBO- of reanimatiecursussen vanuit hun standaard aanvullende pakketten.

Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is de gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties voor de internationale volksgezondheid. De WHO stelt wereldwijde gezondheidsnormen vast en adviseert landen over de inrichting van hun acute zorgsystemen. Zij erkennen hart- en vaatziekten als de belangrijkste doodsoorzaak wereldwijd en promoten programma's voor publieke toegang tot defibrillatie (PAD-programma's) om de overlevingskansen bij een hartstilstand op mondiale schaal te verbeteren.

Handleidingen voor onderhoud per AED-model

Onderhoud Cardiac Science G3 AED

Vervangen van de batterij:

  • Draai de AED om zodat het batterijcompartiment zichtbaar is.
  • Druk het vergrendellipje in en trek de oude batterij voorzichtig naar buiten.
  • Controleer de “install before”-datum op de nieuwe batterij.
  • Plaats eerst de onderzijde met de contacten in het compartiment.
  • Duw de batterij stevig aan tot deze hoorbaar vastklikt.
  • Draai de AED om en open de klep.
  • Wacht tot de Rescue Ready indicator op groen staat.
    Groen vinkje→ batterij correct vervangen, apparaat gereed

Vervangen elektroden:

  • Gebruik uitsluitend originele Powerheart G5 elektroden (Intellisense Defibrillation Pads).
  • Controleer op de verpakking:
  1. De vervaldatum (meestal ± 2 jaar houdbaar).
  2. Of het type overeenkomt met je AED (volwassene of kind).
  • Open de deksel van de AED
  • Trek de verpakking met elektroden voorzichtig los uit het compartiment.
  • Volg de kabel naar de aansluiting:
    Trek de stekker van de elektroden recht uit de poort (niet draaien of wrikken).
  • Neem de nieuwe verpakking (niet openmaken!).
  • Sluit de stekker van de nieuwe elektroden stevig aan in de aansluiting aan de bovenkant van het elektrodencompartiment.
  • De stekker past maar op één manier; duw tot je een klik of weerstand voelt.
  • Plaats de verpakking met elektroden in het vak zoals aangegeven (met de zijde zichtbaar waarop “Electrode pads” of “Adult pads” staat).
  • Sluit het deksel van de AED.
  • Wacht tot de Rescue Ready indicator op groen staat.
    Groen vinkje→ elektrodenset correct vervangen, apparaat gereed
Onderhoud Cardiac Science G5 AED

Vervangen van de batterij:

  • Draai de AED om zodat het batterijcompartiment zichtbaar is.
  • Druk het vergrendellipje in en trek de oude batterij voorzichtig naar buiten.
  • Controleer de “install before”-datum op de nieuwe batterij.
  • Plaats eerst de onderzijde met de contacten in het compartiment.
  • Duw de batterij stevig aan tot deze hoorbaar vastklikt.
  • Draai de AED om en open de klep.
  • Wacht tot de Rescue Ready indicator op groen staat.
    Groen vinkje→ batterij correct vervangen, apparaat gereed

Vervangen elektroden:

  • Gebruik uitsluitend originele Powerheart G5 elektroden (Intellisense Defibrillation Pads).
  • Open de deksel van de AED
  • Trek de verpakking met elektroden voorzichtig los uit het compartiment.
  • Volg de kabel naar de aansluiting:
    Trek de stekker van de elektroden recht uit de poort.
  • Sluit de stekker van de nieuwe elektroden stevig aan in de aansluiting.
  • Sluit het deksel van de AED en wacht op het ✅Groen vinkje.

Resetten koudemelding:

  • Open de klep van de AED.
  • Houdt de 2 knoppen ingedowd totdat je in de diangose modus komt.
  • Blader door de meldingen heen totdat je de foutmelding 'temperatuur te koud' tegen komt.
  • Druk daarna op 'wis melding'. (linker knop)
  • Sluit de klep.
  • Wacht tot de Rescue Ready indicator op groen staat.
    Groen vinkje→ melding gewist, apparaat gereed
Onderhoud Defibtech Lifeline AED

Vervangen hoofd batterij:

  • Druk aan de rechterkant op de oranje knop om de batterij unit te ontgrendelen.
  • Zorg dat de 9 Volts batterij in de hoofd batterij wordt geinstalleerd. Deze bevindt zich onder het uitschuifbare klepje in de hoofd batterij.
  • Schuif de nieuwe batterij recht in het compartiment tot je een klik hoort.
  • Zodra de batterij geplaatst is, voert de AED automatisch een zelftest uit.
  • Wacht tot het statuslampje groen knippert.

Vervangen 9 Volts batterij:

  • Druk aan de rechterkant op de oranje knop om de batterij unit te ontgrendelen.
  • Schuif het klepje uit de hoofdbatterij om bij de 9 Volts batterij te komen.
  • Verwijder de 9 Volts batterij.
  • Plaats de nieuw 9 Volts batterij en let hierbij op de + en de -.
  • Herplaats het klepje en schuif de batterij terug tot de klik.

Vervangen elektroden:

  • Trek voorzichtig het stevige stekkertje (de plug) uit de poort aan de zijkant of achterkant van de AED.
  • Trek de complete set elektroden uit de houder.
  • Sluit de elektrodestekker stevig aan in de poort van de AED.
  • Leg de verpakking terug in het vak of de gleuf aan de achterzijde.
  • Controleer of de status indicator groen blijft knipperen.
Onderhoud Philips HS1 AED

Vervangen van de batterij:

  • Draai de AED om, druk het vergrendellipje in en trek de oude batterij naar buiten.
  • Plaats eerst de onderzijde met de contacten in het compartiment.
  • Duw de batterij stevig aan tot deze hoorbaar vastklikt.
  • De AED begint automatisch met een zelftest.
  • Druk op de oranje knop zodra de AED daarom vraagt.
  • Druk op de groene knop zodra de AED daarom vraagt.

Vervangen elektroden:

  • Ontgrendel de elektroden cassette door de vergrendeling naar rechts te schuiven.
  • Trek vervolgens de hele cartrigde recht omhoog uit het apparaat.
  • Steek de nieuwe cartridge in de de AED met het label naar voren gericht.
  • Duw stevig naar beneden tot je een duidelijke klik hoort.
  • Controleer of het ledje boven de groene knop groen knippert.
Onderhoud Philips FRx AED

Vervangen van de batterij:

  • Druk het vergrendellipje in en trek de oude batterij voorzichtig naar buiten.
  • Plaats de nieuwe batterij en duw deze stevig aan tot deze vastklikt.
  • Volg de instructies van de zelftest: druk op de oranje knop en daarna op de groene knop.

Vervangen elektroden:

  • Trek voorzichtig de stekker van de oude elektrodenkabel uit de aansluiting.
  • De AED begint te piepen, zet deze uit door 3 seconden de groene knop in te drukken.
  • Steek de stekker van de nieuwe elektroden stevig in de aansluiting aan de rechterzijde.
  • Controleer of het ledje boven de groene knop groen knippert.
Onderhoud Primedic Heartsine Y / YA AED

Vervangen van de batterij:

  • Draai de AED om. Indien aanwezig verwijder je de safeset door deze naar links te schuiven.
  • Vervang de oude batterij door de nieuwe stevig aan te duwen tot deze klikt.
  • Draai de AED om en wacht tot in het LED scherm de tekst OK komt te staan.

Vervangen van de elektroden:

  • Open de deksel van de AED.
  • Trek de stekker van de oude elektroden recht uit de poort.
  • Sluit de stekker van de nieuwe elektroden stevig aan.
  • Zodra in het LED scherm de tekst OK komt te staan is de AED weer klaar voor gebruik.
Onderhoud Zoll AED Plus AED

⚠️ Vooraf

  • De Zoll AED Plus gebruikt 10 lithiumbatterijen type 123A (Duracell USA).
  • Vervang altijd alle 10 batterijen tegelijk.

Stap-voor-stap instructies

  • Verwijder de schroef van het batterijvak en haal alle 10 oude batterijen eruit.
  • Plaats eerst de 8 buitenste batterijen.
  • Plaats daarna de 2 middelste batterijen (laatste).
  • Druk op de miniswitch (rechts onder de middelste batterij) na de melding: “Druk op de knop als de batterijen nieuw zijn.”
  • Controleer of de indicator op ✅ Groen vinkje staat.

Vervangen van de elektroden:

  • Ontkoppel de elektrodenkabel door de stekker los te trekken.
  • Sluit de nieuwe elektrodenset aan. De AED voert automatisch een zelftest uit.
  • Controleer het statusvenster op het ✅ Groen vinkje.